Minął już tydzień od wyroku w sprawie linczu we Włodowie, a sprawa nadal wywołuje kontrowersje. Tydzień to sporo, w naszej newsowej rzeczywistości, sprawa powinna już zostać zapominana. Przeglądając jednak różne fora i portale (coraz mniej nieszkodliwe hobby, coraz silniejsze uzależnienie) zauważałem, że orzeczenie to podawane jest jako przykład jakiegoś sędziowskiego bezprawia wręcz, decyzji urągającej prawu i poczuciu sprawiedliwości. Generalnie ton tych wypowiedzi jest taki; prawo w Polsce uniemożliwia skuteczne bronienie się przed bandziorami, a obrona taka jest gorzej niż zbrodnie czy występki tych bandziorów.

Nie da się ukryć, że instytucja obrony koniecznej, ma w Polsce złą opinię. Aż 64 procent Polaków chce mieć prawo do skutecznej obrony, jeśli zostaną napadnięci w domu (http://prawo.money.pl/aktualnosci/wiadom...). Paradoks polega na tym, ze normy prawne gwarantują 100% Polaków prawo do obrony koniecznej, nie tylko w domu ale i wszędzie indziej gdzie się znajdują. Z tym że należy tu odróżnić dwie rzeczy:
1. To jakie regulacje zawiera tekst kodeksu karnego
2. Oraz praktykę ich stosowania, czyli interpretacje tych regulacji, oraz oparte na nich decyzje sadów i prokuratury.

No to teraz troszkę o tym jak to FAKTYCZNIE wygląda. Okazuje się, że polskie prawo, na tle regulacji w innych krajach, daje nam dość liberalne prawo do obrony koniecznej. Kodeks karny w art. 25 stanowi, że nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem (§1). W razie przekroczenia granic obrony koniecznej, w szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia (§2). Sąd odstępuje od wymierzenia kary, jeżeli przekroczenie granic obrony koniecznej było wynikiem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu (§3). Przepis ten formułuje warunki obrony koniecznej, zakreśla jej granice, oraz reguluje jakie skutki w prawie karnym wywołuje przekroczenie tych granic.

1. Zamachem jest działanie lub zaniechanie człowieka, które godzi w jakieś chronione prawem dobro, a wiec jakaś społeczną wartość którą ustawodawca uznał za godną ochrony prawem. Tyle że owa społecznie istotna wartość, nie musi być chroniona tylko przez prawo karne!! Nasze prywatność jest chroniona przez konstytucję. Czyli obrona konieczna nie przysługuje nam tylko przeciwko bandziorowi, który napada nas na ulicy, ale i zboczeńcowi, który podgląda nas w małżeńskiej sypialni?.

2. Sporna wśród prawników jest kwestia, czy obrona konieczna jest samoistna, czy subsydialna. Chodzi tutaj o to czy możemy się bronić, nawet jak mamy możliwość np. ucieczki. W większości krajów obowiązuje tzw. subsydiarność obrony koniecznej. Czyli można się bronić TYLKO I WYŁĄCZNIE jak nie było innych możliwości uniknięcia niebezpieczeństwa (np. ucieczka właśnie). W Polsce nic takiego z przepisów nie wynika, co przyznają nawet te profesory (np. Zoll), co ich tak konserwatywno ? prawicowi zwolennicy szerokiej obrony koniecznej nie lubią. Zauważcie, że ustawodawca formułując inny kontratyp (czyli okoliczność która powoduje, że jakiś czyn który formalnie odpowiada opisowi przestępstwa, nie jest przestępstwem) a mianowicie kontratyp stanu wyższej konieczności, jako warunek konieczny przyjął jej samoistność. Art. 26 §1 stanowi bowiem, że nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem, jeżeli niebezpieczeństwa NIE MOŻNA BYŁO INACZEJ UNIKNĄĆ. Skoro art. 25§1 nie wymienia dosłownie przesłanki niemożności uniknięcia niebezpieczeństwa, jako warunku legalności obrony, tak jak to ma miejsce w przypadku art. 26 §1, to wydaje się uzasadnione, że obrona konieczna w polskim prawie, jest właśnie obrona samoistną.

3. No i ostatnia kwestia tzw. proporcjonalności dóbr prawnych prawnych pozostających w kolizji. Tłumacząc z prawniczego na ludzki: dobrem prawnym jest moja własność zagrożona przez włamywacza, ale też dobrem prawnym jest życie tego włamywacza. Jeżeli zabije włamywacza, to odbieram dobro prawne o wartości wyższej (życie), niż to co ma być bronione (własność). Jeżeli go tylko zranię to można powiedzieć, że odebrałem dobro prawne, które nie jest w jakiejś rażąco wyższej wartości, od tego które broniłem. W art. 25 §1 brak jest wyraźnie sformułowanego wymogu współmierności pomiędzy dobrem zagrożonym przez napastnika, a dobrem które ucierpiało wskutek obrony. W wypadku obrony koniecznej nie jest wymagana taka proporcja dóbr pozostających w kolizji, jaka wymagana jest przypadku stanu wyższej konieczności (art. 26). Jest bardzo rzadko stosowane rozwiązanie!! Zupełni inaczej jest chociażby w kk Austrii, który uznaje za nielegalne odebranie w obronie koniecznej, czegoś cenniejszego, niż to co jest bronione.

Polityczny kapitał na tym, że Polacy zupełnie mylnie wyobrażają sobie obronę konieczną chciał zbić swego czasu Ziobro, który w projekcie gruntownej nowelizacji kk (http://orka.sejm.gov.pl/proc5.nsf/opisy/...) panował rozszerzenie jej granic. W uzasadnieniu projektu czytamy: ?istotne są również negatywne odczucia społeczne związane z takimi przypadkami stosowania prawa ? w opinii publicznej utrwala się bowiem groźne społecznie przekonanie o nieopłacalności przeciwdziałania aktom bezprawia, wskutek czego poważnego uszczerbku doznaje zaufanie obywateli do państwa, jego organów oraz porządku prawnego?. Ziobrowaci be żenady przyznali, ze projektowana zmiana ma nie tyle na celu naprawę złego prawa, co spełnienie ludzkich oczekiwań. Oczekiwań, opartych na wyobrażeniach, nie na realiach.

Sprawa Włodowej wyraźnie pokazuje, że ludzie zbyt często mylą sobie prawo do obrony koniecznej, z prawem do linczu. Nie zmienia to faktu, że sądy i prokuratorzy zbyt wąsko interpretują ustawowe regulacje do obrony koniecznej. Tyle że akurat takim przypadkiem, Włodowa nie była!!!

PS. Wszystkich formowych prawników bardzo przepraszam, za uproszenia. Ja do ludzi piszę?

23.01.2009 - 23:31 | dodał:

• Pegaz
• Zaloguj się lub zarejestruj by odpowiadać
• 2945 odsłon

| Odpowiedz